Gıda Enflasyonu ve Dolar Baskısı! VİDEO

Ergin Kahveci, gıda enflasyonundaki yüksek fiyatların nedeninin ne don ne de kuraklık olduğunu vurgulayarak, asıl felaketin ülkenin para politikasında ve tarım piyasasındaki tekelleşmede yattığını öne sürdü. Uzman isim, Dolar kuru üzerindeki baskının Türk toplumunu nasıl fakirleştirdiğini, 2002 yılındaki buğday alım gücü üzerinden net bir karşılaştırmayla ortaya koydu.

Ekonomistler 2026 yılını “buhran yılı” olarak nitelendirirken, özellikle gıda enflasyonu, vatandaşın en yakından hissettiği sorunların başında geliyor. Türkiye’nin tarımsal üretim değeri OECD verilerine göre yaklaşık 83 milyar dolar, genel tahminlere göre ise 100 milyar dolar civarında devasa bir piyasayı ifade ediyor. Ancak, Tarım Politikaları Uzmanı Ergin Kahveci, bu büyük piyasanın kimler tarafından yönetildiği ve oluşan fiyat farklarının asıl kaynağı konusunda kritik sorular sordu. Kahveci’nin analizi, sorunun sadece tüketici odaklı ele alınmasının, üretimin sürdürülebilirliğini tehlikeye attığı yönünde bir uyarı niteliği taşıyor.

“VATANDAŞ” KİM? ÇİFTÇİ SİLİKLEŞTİRİLİYOR

Ergin Kahveci, genel ekonomi yorumcularının ve siyasetçilerin konuya sadece “tüketici vatandaş” penceresinden bakmasını eleştirerek sözlerine başladı. Ona göre, yalnızca tüketim enflasyonu üzerinden hesap yapılması, çiftçilerin satın alma gücünü ve emeğini “silikleştiriyor”. Kahveci, çiftçilerin de bu ülkenin vatandaşı ve aynı zamanda tüketici olduğunu vurgulayarak, tek yanlı bakış açısının üreticinin motivasyonunu bozduğunu ve tarımsal faaliyetleri filulaştırmaya kimsenin hakkı olmadığını belirtti.

Uzman isim, üreticinin üzerindeki baskının ve düşük kar marjlarının, çiftçiyi tarımsal üretimden uzaklaştırdığını gösteren somut veriler sundu. 2020 yılında çiftçilerin %34’ü ikinci bir finansman kaynağına (başka bir geçim kaynağına) sahipken, bu oranın 2025 yılına gelindiğinde hızla %45’lere çıktığını açıkladı. Bu sosyoekonomik değişim, çiftçilerin tarımı bırakıp başka sektörlere yönelme planlarının bir göstergesi olarak kabul ediliyor. Kahveci, “Çiftçilik yapılabilecek bir hizmet olmaktan onlar adına çıkıyor” yorumunu yaparak, tarımın büyük şirketlerin inisiyatifine kalma riskini gündeme getirdi. Bu bağlamda, büyük çiftliklerin küçük çiftlikleri yutmak yerine, onlara hammadde temini ve iş dağıtabilme misyonuyla var olması gerektiğinin altını çizdi.

FİYATLARI DON DEĞİL, PİYASAYI YÖNETENLER BELİRLİYOR

Kahveci, Türkiye’deki gıda enflasyonu tartışmasının odağındaki yanılgıyı düzeltti: Fiyatlardaki fahiş artışın nedeni artık don veya kuraklık olmaktan çıktı. Özellikle yaz sezonuna ait ve yüzde 100’ün üzerinde yeterliliğe sahip olunan ürünlerde bile fiyatların artmasının tek sebebi, iç piyasada regülasyonun olmaması ve piyasanın bir avuç şirket tarafından kontrol edilmesi.

Bu tezi desteklemek için dünya tarım piyasalarından çarpıcı bir örnek sundu. Amerika Birleşik Devletleri’nde et sektörünün %81’ine dört dev şirketin hakim olduğunu ve bu oligopol yapının üreticileri ezdiğini belirterek, eski Başkan Trump’ın dahi Adalet Bakanlığı’na bu tekelci yapı hakkında inceleme başlattığını hatırlattı. Kahveci, bu durumu “neoliberal anlayışın tarımdaki çaresizliğinin sonucudur” diyerek küresel bir soruna dikkat çekti.

Türkiye’deki tablo da farklı değil. Uzman, üreticinin karkas olarak 480 TL’ye kestirdiği etin, vatandaşın sofrasına 800 TL, 900 TL hatta 1000 TL gibi fahiş fiyatlarla geldiğini belirterek, aradaki büyük farkı kimin aldığını sordu. Ayrıca, bu piyasayı 55 bin zincir marketin ve binlerce gross marketin yönettiğine dikkat çekerek, sorunun Hal Yasası’nda değil, piyasayı kontrol eden bu büyük yapılarda olduğunu iddia etti. Kahveci, mandalina örneğiyle durumu özetledi: Üretici 5 liraya bile satamazken, tüketici ürünü 25 liraya yiyorsa, aradaki 5 kat farkı kimin kazandığı sorgulanmalıdır.

ASIL BUHRAN: DOLARI BASKILAMANIN YOL AÇTIĞI FAKİRLEŞME

Ergin Kahveci, gıda enflasyonu ve hayat pahalılığının temel nedenini, ne üretici ne de aracılık zinciri olarak gösterdi. Ona göre, asıl problem, ülkenin para politikası, yüksek enflasyon ve bunun yarattığı alım gücü kaybı.

Kahveci, Türkiye’deki et fiyatlarının pahalılığının, uluslararası piyasalardaki fiyatlarla yanıltıcı şekilde kıyaslanmasına da sert tepki gösterdi. Bir kısım siyasetçi ve ekonomistin, Türkiye’deki perakende fiyatları ile satıcı ülkenin liman fiyatlarını veya Mali/Sudan gibi ülkelerdeki fiyatları karşılaştırmasını eleştirdi. Türkiye’nin tarımsal potansiyel olarak dünyanın ilk 10 ülkesi içinde olduğunu belirterek, kıyaslamanın da bu ülkelerle yapılması gerektiğini savundu.

Uzman isme göre, Türkiye’de ücretlerin düşük, ürünlerin pahalı olmasının nedeni ise Dolar kuru üzerindeki baskıdır. Bu baskı, doğrudan alım gücünün yok olmasına ve toplumun fakirleşmesine yol açıyor. Kahveci, bu durumu somut bir veriyle gözler önüne serdi:

“2002’de 1 lirayla 1 kilo 654 gram buğday alırken, şu anda (aynı 1 lirayla) sadece 74 gram buğday alınıyor olması bir sansasyon değil midir zaten?”.

Bu karşılaştırma, Dolar’ın baskılanmasının asıl faturasının, vatandaşın cebinden çıkan alım gücü olduğunu net bir şekilde gösterdi. Kahveci, eğer Dolar serbest bırakılırsa ve baskılanmazsa, Türkiye’deki buğday fiyatının küresel fiyatlarla eşitleneceğini, ancak alım gücünün düşüklüğü nedeniyle halkın fakirleşmeye devam edeceğini belirtti.

Sonuç olarak Tarım Politikaları Uzmanı Ergin Kahveci, sorunların çözümünün üretici ve tüketiciyi karşı karşıya getiren magazinleşmiş söylemlerden uzaklaşarak, bilginin doğrusunu konuşmaktan geçtiğini vurguladı. Asıl problem, fiyatların yüksekliği değil, enflasyondan ve yanlış para politikasından kaynaklanan vatandaşın alım gücünün olmamasıdır tespitiyle, 2026’ya girerken finansal ve sosyal gündemin en kritik başlıklarını netleştirdi. İşte o yayın!..

Ergin Kahveci EKTV’de! 

Tarım Politikaları Uzmanı ve Sosyolog Ergin Kahveci’nin konuk olduğu o özel yayın şöyle… Tıklayın, izleyin, beğenin, paylaşın, abone olun!

YOUTUBE’DE İZLEMEK İÇİN BURAYA TIKLAYIN!